Katedra Teorii Literatury

Opis zadań

Od 1945 roku podstawę badań pracowników Katedry Teorii Literatury stanowi poetyka (teoretyczna i praktyczna), która łączona jest z różnymi metodami i narzędziami badawczymi.

• Jesteśmy najstarszą uniwersytecką katedrą teorii literatury w powojennej historii nauki polskiej.
• Od ponad sześćdziesięciu lat nieprzerwanie stanowimy trzon redakcji czasopisma The Problems of Literary Genres/Zagadnienia Rodzajów Literackich.
• Wyniki prac naukowych wykorzystujemy w działalności dydaktycznej, prowadząc zajęcia dla studentów twórczego pisania i innych kierunków I i II stopnia w Instytucie Kultury Współczesnej.

Tak jak niegdyś teoria literatury dostarczała narzędzi do badań nad teatrem i filmem, tak wciąż poetyka stanowi podstawę dla badań kulturowych nad literaturą, prowadzonych w Katedrze Teorii Literatury. Działalność naukowa i dydaktyczna Katedry obejmuje zarówno poetykę teoretyczną, zwłaszcza dla studentów specjalności literaturoznawczych, jak i poetykę praktyczną, szczególnie dla adeptów kierunku twórcze pisanie.

Niemal wszystkich badaczy z zespołu połączyło także opracowywanie haseł Słownika rodzajów i gatunków literackich (Kraków: Uniwersitas 2006, wyd. I, red. G. Gazda, S. Tynecka-Makowska; Warszawa: PWN 2012, wyd. II, red. G. Gazda). Jego dwa wydania podsumowują studia genologiczne, zapoczątkowane przez prof. Stefanię Skwarczyńską, a dokumentowane od 1958 przez międzynarodowy półrocznik The Problems of Literary Genres/Zagadnienia Rodzajów Literackich, którego redaktorem naczelnym jest obecnie prof. Jarosław Płuciennik.

Poetyka literatury polskiej i światowej w ujęciu teoretycznym, historycznym i komparatystycznym spaja wielość metodologii eksplorowanych, rozwijanych i praktykowanych w Katedrze (m.in. kognitywizm, intertekstualizm, performatyka, feminizm i gender studies czy postkolonializm). Zainteresowania badaczy z zespołu dotyczą w szczególności:

• poetyk literatury polskiej i światowej XX i XXI w., ewolucji form genologicznych i narracyjnych w kontekście przemian kulturowych, w tym fenomenów literatury popularnej (zjawisk takich jak gotycyzm czy fantasy), liberatury czy literatury elektronicznej;
• badań nad teorią interpretacji, teorią tekstu dramatycznego, teorią wzniosłości i problematyką empatii, teorią i praktyką awangardy, korespondencją sztuk, kulturą literacką;
• związków literatury i antropologii oraz literatury i historii, literackich reprezentacji Holocaustu oraz dziejów i kultury Żydów, ze szczególnym uwzględnieniem tradycji żydowskiej Łodzi.

Katedra zorganizowała w ostatnich latach kilka międzynarodowych i ogólnopolskich konferencji: Chava Rosenfarb i żydowskie pisarki XX wieku (2023) we współpracy z Centrum Dialogu im. M. Edelmana; Twórcze pisanie - między uniwersytetem a rynkiem (2016);  Literatura prze-pisana (2014); On-line / Of-line – tekst a doświadczenie (2013); Rodzaje i style krytycyzmu (2011); Reprezentacje Shoah w literaturze i filmie w Europie Środkowej: lata powojenne (2011); Futuryzm. Przyszłość sto lat później (2010); Literatura, kultura i tolerancja (2007); Przestrzeń ogrodu – przestrzeń kultury (2006); Realizm magiczny. Teorie i realizacje artystyczne (2004); Stereotypy w literaturze (i tuż obok) – z IBL PAN (2002); Wokół gotycyzmów: wyobraźnia, groza, okrucieństwo (2001);  

Aktualnie realizowane projekty badawcze pracowników Katedry Teorii Literatury

● „Zagadnienia Rodzajów Literackich / Problems of Literary Genres” (2024–2026). Projekt jest finansowany z programu „Czasopisma” Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i wspiera dalszy rozwój czasopisma naukowego afiliowanego przy Katedrze Teorii Literatury. Wydawcą pisma jest Łódzkie Towarzystwo Naukowe, a za koordynację merytoryczną odpowiada redakcja pod kierunkiem prof. dr. hab. Jarosława Płuciennika oraz dr Anny Zatory.

● Subrealizm: reinterpretacja (neo)surrealizmu. Polska i Europa Środkowo-Wschodnia w perspektywie awangardy alternatywnej (2025–2026). Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki (nr 2025/09/X/HS2/01336), kierowany przez dr Magdalenę Piotrowską-Grot, poświęcony jest kobiecej twórczości literackiej, wizualnej i intermedialnej inspirowanej surrealizmem i neosurrealizmem. Badania koncentrują się przede wszystkim na literaturze i sztuce polskiej XX i XXI wieku. Ich celem jest sprawdzenie hipotezy o istnieniu odrębnego nurtu, określanego roboczo jako „subrealizm”, rozumianego jako alternatywna kobieca forma ekspresji awangardowej.

● Groza w wielu wydaniach — horror literacki i jego odmiany na współczesnym polskim rynku wydawniczym (2025–2026). Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w programie Miniatura (nr 2025/09/X/HS2/00397), realizowany pod kierunkiem dr Anny Zatory, dotyczy horroru literackiego jako zjawiska funkcjonującego na styku literatury, filmu i gier cyfrowych. Badanie obejmuje analizę polskiego rynku wydawniczego z lat 2020–2025 i łączy perspektywę genologiczną z refleksją nad obiegiem wydawniczym oraz zjawiskami okołoliterackimi.

● Między (re)konstrukcją a emulacją. Archiwizacja i popularyzacja literatury elektronicznej — archiwum twórczości Kate Pullinger (2022–2026). Projekt realizowany w ramach programu IDUB Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem dr Agnieszki Przybyszewskiej koncentruje się na archiwizacji i popularyzacji dorobku Kate Pullinger, jednej z pionierek literatury elektronicznej. W jego ramach zrekonstruowano siedem cyfrowych utworów autorki oraz opracowano otwarte, bezpłatne archiwum dostępne na jej stronie. Równolegle, we współpracy z Electronic Literature Lab na Washington State University Vancouver, przygotowywana jest kolekcja dla The NEXT — największego światowego archiwum literatury cyfrowej.

● Rola transmedialnego storytellingu w komunikacji zagadnień zrównoważonego rozwoju organizacji i zarządzaniu międzygeneracyjnym „We are UNIC!” (FERS 2021–2027). Projekt finansowany przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego realizowany jest w ramach sieci UNIC — European University of Post-Industrial Cities. Zespół tworzą prof. zw. dr hab. Jarosław Płuciennik, dr Izabela Różańska-Bińczyk oraz prof. Pirjo Suvilehto z Uniwersytetu w Oulu. Badania dotyczą roli transmedialnego storytellingu w komunikowaniu wartości związanych ze zrównoważonym rozwojem oraz w budowaniu relacji międzygeneracyjnych w środowisku akademickim.

● Kluczowe dzieła, terminy, gatunki cyfrowe — cykl kompendiów polskiej kultury cyfrowej (od 2024). Projekt finansowany z Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki realizowany jest na Uniwersytecie Jagiellońskim pod kierunkiem Piotra Mareckiego. Dr Agnieszka Przybyszewska przygotowuje hasła do dwóch tomów kompendiów, poświęcone klasycznym dziełom polskiej literatury elektronicznej oraz zjawiskom związanym z rozszerzoną rzeczywistością (XR).

 

 

Dane kontaktowe

Katedra Teorii Literatury

• Pomorska 171/173, 90-236 Łódź, pokój: 3.08, 3.09, 3.10, 3.31, 3.32 

tel: 42-665-51-33 e-mail: ikw@uni.lodz.pl www: https://www.ikw.uni.lodz.pl/